به‌روز شده در: ۱۴:۴۷ - ۶ ارديبهشت ۱۳۹۶
كدخبر: ۲۷۶۹
تاريخ انتشار: ۲۸ اسفند ۱۳۹۵ - ۱۵:۴۲
print نسخه چاپي
send ارسال به دوستان
دکتر بهلول علیجانی
همزیستی جهانی
در راه رسیدن به دمای هدف کره زمین در سال 2100 مشکلی به نام همکاری و هماهنگی جهانی وجود دارد و آن کشمکش های بین دولت ها و جنگ های متعدد در سراسر جهان است. در این راستا وظیفه ی مدیران و سازمان های جهانی سنگین تر خواهد بود. باید فرهنگ عمومی همزیستی جهانی حاکم شود و جنگ ها و به تبع آن تخریب محیط زیست پایان یابد، زیرا سامانه ی اقیلم خیلی گسترده و پیچیده است. یادداشت دکتر بهلول علیخانی استاد آب و هواشناسی دانشگاه خوارزمی و مدیر قطب علمی «تحلیل فضایی مخاطرات محیطی» در این زمینه نوشته شده است.
بر اساس گزارش سازمان هواشناسی جهانی، دمای کره ی زمین مرتب رو به افزایش است و سال 2016 گرم ترین سال در طول دوره ی آماری بوده و از سال 2015 پیشی گرفته است. طبق همین گزارش، دمای کره ی زمین در سال 2015 به حدود 1.2 درجه ی سلسیوس بالای دمای دوره ی قبل از انقلاب صنعتی رسیده است. هرکدام از ماه های سال 2016 گرم ترین ماه در دوره ی اندازه گیری دما شدند. یخ های قطبی هم ذوب و مساحت این یخ ها کمتر شد.

مساحت این یخ ها در نیمه ی اول 2016 حدود 40 درصد کمتر از مساحت آن ها در دهه های 1970 شد و سالانه حدود 1.34 درصد مساحت یخ ها کم می شود. پاییز امسال دمای قطب شمال در 27 آباد حدود 20 گرم تر از میانگین دراز مدت شده است. سال 2016 گرم ترین سال دوره ی آماری شد، یعنی گرم تر از سال 2015. تاکنون هیئت بین الدول تغییر اقلیم، سازمان هواشناسی و سازمان ملل، با تمام تلاش های خود نتوانسته اند جلوی روند افزایشی دمای کره ی زمین را بگیرند. اما از سوی دیگر، جهان ساکت ننشسته و با تلاش فراوان توانسته است نتیجه ی تمام تلاش های 15 ساله ی خود را از اجلاس 15 کپنهاگ(در سال 2009) در اجلاس 21 پاریس(در 12 دسامبر 2015) به کرسی بنشاند.

در کنفرانس پاریس، 96 کشور جهان متعهد شدند با همکاری و تلاش مستمر تا حد امکان، افزایش دمای کره ی زمین را متوقف کنند و آن را تا سال 2100 در حد کمتر از 2 درجه بالای دمای پیش از دوره ی پیش از انقلاب صنعتی نگه دارند. ویژگی ها و شرکت همه جانبه ی کشورهای جهان نشان می دهد که این کنفرانس بعد از کنفرانس ریو در سال 1392، دومین کنفرانسی است که حساسیت همه ی جهان را برانگیخت و همگان یک صدا بر تداوم زندگی سالم و حفظ منابع طبیعی و نجات کره ی مسکونی قدم پیش گذاشتند. در واقع هم چنین اقدامی لازم بود تا نسل فعلی انسان به وظایف اخلاقی خود در مقابل منابع طبیعی و زندگی نسل های بعدی عمل کند. به عبارت دیگر اولین کنفرانس تغییر اقلیم در جهان، گرمایش جهانی را خطرناک تر از هر مخاطره ی دیگری، مانند زلزله دانسته و برای چاره جویی آن متحد شده است. به واقع گرمایش جهانی خطرناک تر از زلزله است. برای اینکه گرمایش جهانی «ام المخاطرات» نامیده می شود و پیامدهای متعددی مانند خشکسالی، تخریب پوشش گیاهی، بالا آمدن آب دریاها، سیلاب ها و اتفاقات «فرین» مانند سیلاب و سرمای شدید را در پی دارد؛ زیرا ویژگی اصلی تغییر اقلیم و گرمایش جهانی، بی نظم شدن سامانه ی اقلیم است که همه نوع خطری به دنبال خواهد آورد.

انسان امروزی می داند که زندگی روی زمین سامانه ای بسیار در هم تنیده و حساس است. همه ی حلقه های کره ی زمین، از اعماق دریاها گرفته تا اوج آسمان ها، در این سامانه دخالت دارند. پس در مرحله ی اول برای رعایت نظم سامانه ی زمین و در مرحله ی دوم برای حفظ زندگی خود باید حرمت سامانه های زمین را رعایت کند.

جلوگیری از گرمایش زمین و کاهش عوامل تشدید کننده ی آن جزء وظایف انسانی اوست. کنفرانس پاریس در تئوری، این هدف انسانی را ثابت کرد. حالا باید دید که آیا جهان امروز مصمم این باور اخلاقی را عملی کند یا اینکه این تعهد نیز همانند تعهدات دیگر به تاریخ سپرده خواهد شد. بر اساس بررسی های انجام شده، این آرمان را تا حدی غیر ممکن می نماید، برای این که بر اساس تحقیقات موجود، تا آستانه ی تعریف شده فقط 0.3 تا 0.8 درجه سلسیوس باقی مانده که حدود 10 سال دیگر پر می شود. مگر اینکه مدیریت جهانی تصمیم جدی بگیرد و علاوه بر متوقف کردن این روند افزایشی، آن را به طرف کاهش دما هدایت کند. برای این کار وقت کافی وجود دارد و اگر اقدام هماهنگ و همه جانبه انجام شود، عملی خواهد بود. مهم ترین نیروی محرکه ی انسان برای این اقدام جدی، روند دیدگاه های هیئت بین الدول تغییر اقلیم در گذشته است. در گزارش چهارم سال 2017، 40 سناریو برای آینده ی گرمایش جهانی تعریف شده بود؛ یعنی عدم قطعیت درباره ی تغییرات اقلیمی به حدی بود که نمی توانست به فرایند نسبتا مشخصی برسد. اما در گزارش پنج سال 2013 با 95 درصد اطمینان اعلام شد جهان گرم می شود و عامل اصلی هم فعالیت های انسانی است. درنتیجه از 40 سناریو به چهار سناریو رسید. یعنی پذیرفته شد که هوا گرم می شود و این گرمایش در مسیر شدیدتر حرکت می کند. اما می توان استدلال کرد با مطالعه ی دقیق شواهد و بررسی منابع علمی به این نتیجه رسیدند که فقط یک سناریو در پیشروی جهان آینده وجود دارد و آن این است که اگر به حال خود رها شود، هوا خیلی گرم می شود، به طوری که در سال 2100 ممکن است به چهار درجه بالاتر از شرایط عادی برسد. به این دلیل مصمم شدند این روند صعودی متوقف شود و کنفرانس پاریس، عکس العمل انسان کره ی مسکونی، به این فرایند مخاطره انگیز بود.

اجلاس پاریس با توجه به امکانات تکنولوژیکی موجود و سطح آگاهی عمومی جهان و روابط بین المللی موجود، حداکثر دمای سال 2100 را تا 1.5 تا دو درجه بالای سطح پیش از انقلاب صنعتی تعیین کرده است. اما مطمئنا در آینده اگر امکان داشته باشد، سعی خواهد کرد این افزایش را به صفر برساند.

تحقیقات هیئت بین الدول تغییر اقلیم، عامل اصلی افزایش دمای کره ی زمین را افزایش میزان گاز کربنیک اتمسفر می داند که از میزان 280 واحد در میلیون اوایل قرن بیستم به حدود بالای 400 واحد در میلیون در حال حاضر رسیده است و حالا حدود دو واحد یا بیشتر در سال افزایش می یابد. افزایش گاز کربنیک اتمسفر جلوی خروج انرژی زمین را می گیرد  و نوعی قدرت واداشتی زمینی دارد و سبب گرم شدن زمین می شود. این خاصیت گلخانه ای گاز کربنیک بر اساس تحقیقات موجود می تواند تا حدود 8.5 وات در متر مربع از انرژی زمین جلوگیری کند؛ بنابراین اولین قدم در متوقف کردن روند افزایش دما، کاهش تولید گاز کربنیک است؛ در پروتکل کیوتو تصویب شده بود کشورها به سطح زیر تولید سال 2005 کاهش دهند که تقریبا عملی نشد. در حال حاضر بزرگ ترین تولید کنندگان گاز کربنیک جهان به ترتیب کشورهای چین، ایالات متحده، هندوستان، اتحادیه ی اروپا، روسیه و برزیل هستند. چین، آمریکا، هندوستان و اتحادیه ی اروپا، با هم 61 در صد گاز کربنیک تولید می کنند.

کنفرانس پاریس برای تعدیل گرمایش کره ی زمین و سازگاری سامانه های آن با این فرایند، گرمایش و نهایتا پایین آوردن میزان آسیب پذیری جهانی، دو آرمان اصلی را دنبال می کند: اول اینکه بتواند میزان تعدیل تغییر اقلیم را به حدی برساند که در نیمه ی دوم سده ی 21 تولید گاز کربنیک به صفر برسد؛ دوم اینکه سازگاری ملت ها را تا حدی بالا ببرد که همه ی کشورها در هر سطحی، به اندازه ای از مقاومت برسند که از تغییر اقلیم صدمه نبینند. هر دوی این آرمان ها از طریق حمایت مالی و انتقال تکنولوژی کشورها و همکاری همه جانبه امکان پذیر است. بر این اساس تا سال 2025 سالانه حدود صد میلیارد دلار به کشورهای در حال توسعه و جزیره ای، کمک مالی می شود. اما ممکن است بعد از آن، متناسب با پیشرفت کشورها در مسیر اعمال عوامل کاهش تغییر اقلیم، این میزان افزایش یابد. مرحله ی اجرایی پیمان پاریس از اکتبر 2016 شروع شده و هر پنج سال وضعیت داخلی کشورها ارزیابی خواهد شد و بر اساس این ارزیابی ها، اقدامات حمایتی بعدی انجام می شود. در محتوای پیمان پاریس به سیاست ها و برنامه های ملی کشورها اهمیت بیشتری داده شده است؛ برای اینکه معتقدند راه حل کاهش گرمایش جهانی، فرایند محلی است. باید همه ی کشورها جدی برخورد کنند و در نهایت همکاری های بین المللی امکان اجرائی پیدا کند. در راستای عملی کردن این دستور پیمان پاریس، اکثر کشورها برنامه ی ملی خود را بر اساس امکانات ملی و با توجه به کمک های بین المللی(در زمینه ی کمک های مالی و انتقال تکنولوژی درباره ی کاهش تولید گاز کربنیک و جایگزین کردن ان با انرژی های پاک، مانند انرژی خورشید و باد)، اعلام کرده اند. در برنامه ی اکثر این کشورها سال 2030 سال هدف تعریف شده است و قول داده اند میزان تولید گاز کربنیک را تا درصد معینی به کمتر از میزان تولید سال 2005 برسانند و به همین اندازه یا بیشتر، سهم انرژی های پاک را در مصرف انرژی کشور افزایش دهند. برای نمونه، کشور چین، بزرگ ترین تولید کننده ی گاز کربنیک جهان، تعهد کرده است میزان گاز کربنیک را حدود 60 تا 65 درصد کاهش و تولید انرژی پاک را تا 20 درصد افزایش دهد. آمریکا کاهش 26 تا 28 درصد، هندوستان کاهش 33 تا 35 درصد و اتحادیه ی اروپا کاهش 40 درصدی را متعهد شده اند. اگر همه ی کشورها به تعهداتشان عمل کنند، مطمئنا تا سال 2030 میزان دمای کره ی زمین به صورت قابل ملاحظه ای کاهش می یابد. البته معلوم است که در این معامله نقش کشورهای بزرگ، که بزرگ ترین آلاینده اند، خیلی مهم و اساسی است. این کشورها هم باید در اجرای مفاد پیمان پاریس نقش مدیریتی قوی و در کاهش گاز کربنیک نقش و مسئولیتی جدی داشته باشند.

با توجه به نقش کلیدی کشورهای جهان است که برخی نگرانی ها در زمینه ی عملی شدن پیمان پاریس مطرح می شود. این نگرانی ها زمانی شدت می یابد که مسئولان بعضی از این کشورها خود گرمایش جهانی را زیر سوال می برند و با آن مخالفت می کنند. اما باید به این نکته توجه داشت که اجرائی شدنِ پیمان پاریس هیچ جای نگرانی ندارد. چون اقدامات تعدیل و سازگاری با پیامدهای تغییر اقلیم اقداماتی مثبت و تشویق کننده هستند. موقعی که کشوری در اولین قدم، با هر تلاشی سعی می کند انرژی خورشیدی را جایگزین سوخت فسیلی کند، بلافاصله پس از عملی شدن تلاش، سود و لذت آن را می بیند و مطمئنا سعی می کند تلاشش را دو چندان و محیط زندگی خود را پاک کند. به عبارت دیگر تلاش در جهت مقابله با گرمایش زمین به صورت کار و عادت فرهنگی در می آید. بعد از راه افتادن اقدامات اولیه، هیچ محرکه ی دیگری برای تداوم آن لازم نیست و هیچ نیرویی هم نمی تواند آن را متوقف کند. فقط تلاش نهادهای دولتی و غیر دولتی در هر کشوری باید زیاد  شود تا مردم و مدیران را در راستای اعمال شاخص های کاهش دما تشویق کنند. این تلاش باید به حدی برسد که مردم آگاهی کامل پیدا کنند و خودشان مشوق اقدامات بعدی شوند.

نکته ی قابل توجه دیگر بحرانی بودن دمای فعلی جهان و فاصله ی بسیار کم آن با دمای هدف است. همان طور که اشاره شد با روند فعلی، ظرف چند سال آینده دمای هدف به دست خواهد آمد. اما با توجه به تصمیم جدی دولت ها و ملت ها قابل پیشبینی است که بعد از یک دوره بحران دماهای بالا، دمای کره زمین رو به کاهش خواهد گذاشت و تا سال 2100، صد در صد دمای کره ی زمین کم می شود و حتی به کمتر از آستانه ی تعیین شده می رسد.

موقعی که این کار به صورت فرهنگ عمومی در آید، هیچ قدرتی نمی تواند جلوی مردم را در رسیدن به محیطی سالم و پاک بگیرد. بنابراین با توجه به اینکه ما بتوانیم این فرایند و تلاش را به صورت یک اصل فرهنگی در بیاوریم، هیچ جای نگرانی نیست که در در زمان زودتر زا سال 2100 به هدف خود خواهیم رسید.

در راه رسیدن به دمای هدف در سال 2100 مشکل دیگری هم به نام همکاری و هماهنگی جهانی وجود دارد و آن کشمکش های بین دولت ها و جنگ های متعدد در سراسر جهان است. در این راستا وظیفه ی مدیران و سازمان های جهانی سنگین تر خواهد بود. باید فرهنگ عمومی همزیستی جهانی حاکم شود و جنگ ها و به تبع آن تخریب محیط زیست پایان یابد، زیرا سامانه ی اقیلم خیلی گسترده و پیچیده است. تغییر در هر کدام از حلقه های این سامانه ی عظیم همه ی نظم سامانه را به هم می زند و سامانه ی اقلیم به دلیل حساس بودن با هر ضربه ی کوچکی عکس العمل شدیدی نشان می دهد. پس باید کشمکش های بین المللی کاهش یابد و تصمیمات جهانی با آرامش و صلح گرفته شود. می توان گفت در روند عملی کردن پیمان پاریس، نقش همه ی کشورها، به ویژه آن هایی که درگیر مناقشات و منازعات جهانی هستند، مهم تر است. این کشورها باید تعهد بدهند که مسائل خود را از طریق روش های صلح آمیز حل کنند و به محیط زیست احترام بگذارند.
Bookmark and Share
* نام:
ايميل:
* نظر: